Bilim insanları imkansızı başardı: Güç krizini tarihe gömecek gelişme

Posted by

Dünya 1930’lardan beri nükleer güç üretiyor. Bunun için atom çekirdeğini denetimli biçimde parçalıyoruz, açığa çıkan enerjiyi de ısı olarak kullanıp suyu kaynatıyor ve buharıyla elektrik üretiyoruz. Ancak bu süreç çok tehlikeli; ayrıyeten ortaya da yüzbinlerce yıl boyunca tehdit oluşturan atık gereç çıkıyor. Halbuki fizyon, yani çekirdek parçalanmasının tam zıddı de mümkün. Buna da çekirdek birleşmesi manasında füzyon deniyor ve aslında güneşimiz bu formülle güç üretiyor. İki kolay atomun, örneğin iki hidrojenin birleşip bir helyum yaratması sırasında da ortaya muazzam bir güç çıkıyor. Sorun bu ısının nasıl denetim altında tutulacağı. İnsanlık uzun mühletten beri nükleer füzyonu denetimli kurallarda, yani “soğuk füzyon” olarak başarmaya çalışıyor ancak yapılan onca yatırıma karşın şimdi manalı bir muvaffakiyet elde edilemedi. Artık Amerika’da bir start-up şirket, Zap Energy, füzyon sırasında ortaya çıkan güneş sıcaklığındaki muazzam enerjiyi denetim etmeyi başardığı savında, yakında kendi reaktörleri için son derece değerli bir denemeyi yapacaklarını ilan etti. Lakin bu açıklamayı kuşkuyla karşılayan çok sayıda kişi de var.

BAŞARILI OLURSA GÜÇ PROBLEMİNİ ÇÖZMEDE DÖNÜM NOKTASI OLUR

The New York Times’ın haberine nazaran; düşük maliyetle elektrik üretmeye çalışan bir füzyon gücü teşebbüsü olan Zap Energy, sonunda tükettiğinden daha fazla elektrik üreteceğini söylediği bir sistemi test etme yolunda değerli bir adım attığını açıkladı. Bu, fosil yakıtlardan uzaklaşırken dünyanın güç problemini çözmede bir dönüm noktası olarak görülüyor. Neredeyse üç düzine start-up’tan ve büyük ölçüde finanse edilen hükümet geliştirme projelerinden oluşan global sanayi, daima çeşitli konseptler peşinde koşuyor. Seattle merkezli Zap Energy’nin yaklaşımı ise daha kolay ve daha ucuz olmasıyla öbür şirketlerin sistemleri ortasında öne çıkıyor.

Yarım yüzyıldan fazladır fizikçiler, güneşin gücünü şişeleyen denetimli bir füzyon tepkisine dayanan ticari güç santralleri vizyonunu takip etti. Zira bu türlü bir güç santrali, uzun ömürlü radyoaktif yan eserler olmadan, tükettiğinden kat kat daha fazla elektrik üretebilir. Lakin araştırma projelerinin hiçbiri gayeye yaklaşamadı. Tekrar de iklim değişikliği tasası arttıkça, teknolojiye de artan bir ilgi kelam konusu.



FARKLI BİR YOL İZLİYOR

Zap Energy Lideri Benj Conway, “füzyonun güç karışımının bir kesimi olmasının hayati olduğunu” söyleyerek Zap’ın, rakiplerinin bilakis Washington Üniversitesi ve Lawrence Livermore Ulusal Laboratuvarı’ndaki fizikçilerin öncülük ettiği bir yaklaşımı takip ettiğini belirtti.

Bu, iki metrelik bir vakum tüpünden akarken bir elektrik akımı tarafından üretilen bir manyetik alan tarafından sıkıştırılan, çoklukla unsurun dördüncü hali olarak tanımlanan güç verilmiş bir parçacık bulutu olan şekillendirilmiş bir plazma gazına dayanıyor. Teknik, “kesilmiş akışlı Z-tutam” olarak biliniyor.

Emekli bir Washington Üniversitesi nükleer mühendisi ve Zap Energy’nin baş teknoloji sorumlusu olan Brian Nelson, şirketin yeni ve daha güçlü bir deneysel reaktör çekirdeğine başarılı bir biçimde plazma enjekte ettiğini söyledi. Şu anda, şirketin tükettiğinden daha fazla güç üretmenin mümkün olduğunu kanıtlamasına imkan sağlamak için kâfi enerjiyi sağlamak üzere tasarlanmış bir güç kaynağını tamamlıyor.

RAKİPLERİNDEN ÇOK DAHA UCUZ OLACAK

Zap araştırmacıları, sistemlerinin işe yaradığını kanıtlarsa bunun, mıknatıs ve lazer hapsine dayalı rakip sistemlerden çok daha ucuz olacağını söylüyorlar. Klâsik nükleer güç ile kabaca birebir maliyete sahip olması bekleniyor.

Z-tutam dizaynını deneyen araştırmacılar, plazmayı stabilize etmenin imkansız olduğunu keşfederek Tokamak reaktörü olarak bilinen mıknatıs yaklaşımı lehine fikirden vazgeçtiler.

Fusion Industry Association’a nazaran, füzyon yakıtları ve gelişmiş mıknatıslardaki son teknik gelişmeler özel yatırımlarda keskin bir artışa yol açtı. Dünya çapında 35 füzyon şirketi var ve Sam Altman, Jeff Bezos, John Doerr, Bill Gates ve Chris Sacca üzere tanınmış teknoloji yatırımcıları da dahil olmak üzere özel finansman 4 milyar doların üzerine çıktı. Bay Gates ve Bay Sacca, Zap’ın en son finansman çeşidine yatırım yaptı.

ÇALIŞMAYA KUŞKUYLA YAKLAŞANLAR VAR

Ancak, füzyon gücü araştırmalarındaki ilerlemenin büyük ölçüde bir serap olduğunu ve son yatırımların yakın vakitte ticari füzyon sistemlerine dönüşme mümkünlüğünün düşük olduğunu argüman eden bireyler de var.

Geçen sonbaharda, Princeton Üniversitesi’nden emekli bir plazma fizikçisi olan Daniel Jassby, bir Amerikan Fizik Derneği haber bülteninde, ABD’nin 1950’lerden beri her on yılda bir gelip giden öteki bir “füzyon gücü ateşi” döngüsünün ortasında olduğunu yazdı. Yeni kurulan şirketlerin, tükettiklerinden daha fazla güç üreten sistemleri başarılı bir halde inşa etme yolunda olduklarına dair argümanlarının gerçekte hiçbir desteği olmadığını savunarak “Bu argümanların yaygın olarak inanılması, sadece destekleyicilerin ve laboratuvar sözcülerinin tesirli propagandasından kaynaklanmaktadır” sözlerini kullandı.

Zap Energy fizikçileri ve yöneticileri ise geçen haftaki röportajlarında, yaklaşımlarının uzun vakittir aranan güç kırılma noktasına ulaşabileceğini bir yıl içinde kanıtlayabileceklerine inandıklarını söyledi. Bay Conway, geçmişteki “her 10 yılda bir milyar dolarlık bir iPhone prototipi oluşturmak” üzere olan büyük, yüksek maliyetli geliştirme gayretlerinin bilakis, Zap’in konseptlerini süratli bir halde kanıtlayabileceğini umduğunu belirtti.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.